Mỗi dịp đầu xuân, hàng triệu người tìm về đền Bà Chúa Kho ở Bắc Ninh để dâng hương, dự lễ và thực hiện nghi thức “vay vốn”, gửi gắm mong ước về một năm thuận lợi, đủ đầy.
Bắc Ninh từ lâu được biết đến với những làn điệu Quan họ ngọt ngào và hệ thống di tích gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân. Trong không gian ấy, đền Bà Chúa Kho trên núi Kho, khu Cổ Mễ, phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh là một địa điểm được nhiều người tìm đến trong những ngày đầu năm.
Ngôi đền gắn với truyền thuyết về Bà Chúa Kho – người phụ nữ được nhắc đến với tài tổ chức sản xuất, tích trữ lương thực và trông nom kho tàng quốc gia trong và sau chiến thắng Như Nguyệt năm 1076 do Lý Thường Kiệt lãnh đạo. Bà cũng có công chiêu dân lập ấp ở Quả Cảm, Cô Mễ, Thượng Đồng, giúp người dân khai khẩn đất đai và phát triển sản xuất nông nghiệp.
Theo truyền thuyết, về sau bà trở thành hoàng hậu dưới triều Lý, giúp nhà vua kinh bang đất nước và quản lý kho lương. Trong lúc phát lương cứu giúp dân làng, bà bị giặc sát hại. Ghi nhớ tấm lòng của bà, nhà vua phong bà là Phúc Thần. Người dân Cô Mễ lập đền thờ bà tại vị trí kho lương cũ trên Núi Kho.
Nghi thức “vay vốn” đầu năm
Hằng năm, lễ hội đền Bà Chúa Kho được tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch. Từ nhiều nơi, người dân tìm về dâng hương, tham dự các nghi lễ và thực hiện nghi thức “vay vốn” với mong muốn cầu may mắn, làm ăn thuận lợi trong năm mới.
Điểm đặc biệt của nghi thức này nằm ở lời hứa hoàn trả. Người đi lễ ghi trong sớ số tiền muốn vay, vay để làm gì và bao lâu sẽ trả. Có người hứa “vay 1 trả 3”, có người “vay 1 trả 10”. Theo quan niệm đã vay thì phải trả, vì vậy đến cuối năm, dù việc làm ăn thuận lợi hay không, người đã vay vẫn trở lại đền thực hiện lễ tạ.
Dịp đầu năm, đền Bà Chúa Kho đón đông đảo khách du lịch từ khắp nơi để làm lễ ” vay vốn” đầu năm. Ảnh: Báo Thanh Niên
Các nghi lễ của lễ hội được chuẩn bị từ ngày 11 tháng Giêng. Ban Quản lý di tích chuẩn bị mâm lễ gồm xôi, thủ lợn, gà, oản, hoa quả dâng vào đền. Đội tế địa phương thực hiện nghi thức tế dâng nước, dâng rượu trong tiếng nhạc lưu thủy. Cùng với đó là lễ cúng Thành hoàng tại đình và lễ dâng Phật tại chùa của làng. Sáng ngày 12 tháng Giêng, đại diện chính quyền địa phương cùng các hương lão mang lễ vật lên dâng Thánh, báo cáo và cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, người người an lạc. Tiếp đó, các hội đồng niên và đoàn thể địa phương thực hiện nghi lễ dâng lễ vào đền.
Không gian lễ hội đầu xuân
Vào những năm chẵn kỷ niệm di tích được đón bằng di tích lịch sử văn hóa, lễ hội có nghi thức rước. Đoàn rước được bố trí theo đội hình nghiêm cẩn, với cờ, cờ lệnh, gươm trường, xà bâu, bát bửu đi đầu; tiếp đến là đoàn bảo vệ lương thực gồm ngựa, gươm, gậy kiệu, các cụ cao niên và người dân. Đoàn rước tiến về đình, chùa để làm lễ, sau đó theo đường phía trước làng vòng lên đền rồi trở lại sân đền.
Lễ rước từ Đình Quả Cảm đến Đền Bà Chúa Kho diễn ra trang nghiêm, mang đậm nét đẹp văn hóa truyền thống. Ảnh: Báo Tuổi trẻ
Bên cạnh các nghi thức tế, rước, lễ hội còn có những hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian phục vụ người dân địa phương, du khách thập phương. Những làn điệu dân ca Quan họ Bắc Ninh được cất lên trong không gian lễ hội; trước đây, nơi đây còn có hoạt động hát ả đào. Các trò chơi dân gian như đập niêu, chọi gà cũng góp phần tạo không khí vui tươi trong những ngày hội.
Ngày 13 tháng Giêng, các cụ cao niên thực hiện nghi lễ kết thúc hội đền. Tuy nhiên, trong những tháng đầu xuân, đền Bà Chúa Kho vẫn đón hàng triệu du khách trong và ngoài nước tìm về. Với những nghi lễ truyền thống và tục “vay vốn” đầu năm, nơi đây trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người khi muốn gửi gắm ước vọng về một năm mới ấm no, an lành và thịnh vượng.
