Lễ hội Khán hoa mẫu đơn tại chùa Phật Tích là một trong những lễ hội lớn, được tổ chức sớm tại Bắc Ninh, gắn với lịch sử ngôi cổ tự gần nghìn năm tuổi.
Chùa Phật Tích, còn có tên chữ là Vạn Phúc tự, nằm trên sườn phía Nam núi Phật Tích, nay thuộc xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh. Đây là ngôi cổ tự có lịch sử gần nghìn năm, nổi bật với những giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa và tâm linh, được hình thành từ thời nhà Lý.
Theo sử liệu, năm 1057, dưới thời vua Lý Thánh Tông, chùa Phật Tích được khởi công xây dựng. Đến năm 1066, nhà vua cho xây dựng thêm một cây tháp cao. Sau khi tháp bị đổ, tại đây xuất hiện một bức tượng A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối, dát vàng. Năm 1686, vua Lê Hy Tông cho xây dựng lại chùa với quy mô lớn hơn và đổi tên thành Vạn Phúc tự.
Đến năm 1947, trong thời kỳ thực dân Pháp xâm lược, ngôi chùa bị phá hủy hoàn toàn. Từ năm 1954, chùa từng bước được khôi phục. Những chứng tích văn hóa vật thể và sử liệu còn lưu lại góp phần khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi chùa. Chùa Phật Tích được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia năm 1962 và Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2014.
Gắn với bề dày lịch sử của chùa Phật Tích là những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong đó, Lễ hội Khán hoa mẫu đơn được tổ chức vào dịp đầu Xuân, trở thành một nét văn hóa gắn với không gian chùa và truyền thuyết về vùng đất Phật Tích.
Lễ hội Khán hoa mẫu đơn tại chùa Phật Tích thường diễn ra từ ngày mùng 3 đến mùng 5 tháng Giêng (âm lịch) hàng năm. Ảnh: Báo Bắc Ninh
Ngày 13/2/2024, tức mùng 4 tháng Giêng, hàng vạn du khách từ nhiều nơi đã về chùa Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh để trẩy hội và tham dự Lễ hội Khán hoa mẫu đơn.
Đây là một trong những lễ hội có quy mô lớn, được tổ chức sớm tại Bắc Ninh, gắn với ngôi chùa có bề dày lịch sử và chiều sâu văn hóa, tâm linh. Việc tổ chức lễ hội nhằm khơi dậy niềm tự hào của người dân địa phương về các giá trị di sản văn hóa, đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy những nét đẹp truyền thống.
Tên gọi Khán hoa mẫu đơn gắn với truyền thuyết về Từ Thức gặp tiên. Theo huyền thoại, xưa kia vùng núi Phật Tích và vườn chùa trồng nhiều hoa mẫu đơn. Mỗi khi Xuân về, hoa nở đỏ rực, thu hút người dân về trẩy hội, ngắm hoa và vãn cảnh chùa.
Chuyện kể rằng, nàng tiên Giáng Hương từ trên trời xuống trần gian dự hội chùa. Trong lúc tham quan, nàng vô tình làm gãy một cành hoa mẫu đơn trước cửa chùa nên bị chú tiểu giữ lại. Chàng Từ Thức đã đứng ra xin chuộc lỗi cho nàng. Cảm động trước nghĩa cử của chàng, Giáng Hương ngỏ lời hẹn và mời Từ Thức về chốn “bồng lai”, sau đó kết duyên vợ chồng.
Câu chuyện Từ Thức gặp tiên được lưu truyền gắn với không gian núi Phật Tích và lễ hội Khán hoa mẫu đơn, góp phần tạo nên nét riêng cho lễ hội đầu Xuân tại nơi đây.
Chùa Phật Tích cũng là địa điểm gắn với lịch sử du nhập và phát triển của Phật giáo ở Việt Nam. Theo tư liệu được lưu truyền, các nhà sư từ Ấn Độ đã đến truyền dạy đạo Phật tại nước ta, sau đó xuôi theo dòng sông Dâu về vùng Luy Lâu, hình thành trung tâm Phật giáo đầu tiên.
Trải qua nhiều biến động lịch sử, chùa Phật Tích được phục dựng và trở thành một địa điểm văn hóa, tâm linh thu hút đông đảo người dân, du khách mỗi dịp lễ hội đầu Xuân. Lễ hội Khán hoa mẫu đơn vì thế không chỉ gắn với cảnh sắc và truyền thuyết về vùng đất Phật Tích mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
